Αντιγράφω από το


http://www.archive.gr/modules.php?na...content&tid=17


C - Κομφούκιος


Jeffrey K. Riegel

Καθηγητής του Τμήματος Ανατολικών Ασιατικών Γλωσσών και Πολιτισμών

Ph.D. Stanford University


Μετάφραση: Ανδρονίκη Μαστοράκη




Κομφούκιος


Ο Κομφούκιος (551-479 π.Χ.), σύμφωνα με την κινεζική παράδοση, ήταν στοχαστής, πολιτική φυσιογνωμία, δάσκαλος και ιδρυτής της Σχολής Ru της κινεζικής σκέψης. Οι διδασκαλίες του, όπως διατηρήθηκαν στα Ανάλεκτα, θέτουν τα θεμέλια πολλών εκ των μετέπειτα κινέζικων απόψεων για την εκπαίδευση και την συμπεριφορά του ιδανικού άνδρα, πώς ένα τέτοιο άτομο θα πρέπει να ζει τη ζωή του και να αλληλεπιδρά με τους άλλους, και τα σχήματα της κοινωνίας και της διακυβέρνησης στα οποία θα πρέπει να συμμετέχει. Ο Fung Yu-lan, μια από τις μεγάλες αυθεντίες του 20ου αιώνα για την ιστορία της κινεζικής σκέψης, συγκρίνει την επιρροή του Κομφούκιου στην κινεζική ιστορία με εκείνη του Σωκράτη στη Δύση.


Ο Βίος του Κομφούκιου


Οι πηγές για τη ζωή του Κομφούκιου είναι μεταγενέστερες και δε διαχωρίζουν προσεκτικά τη φαντασία από την πραγματικότητα. Ως εκ τούτου καλό θα ήταν τα περισσότερα που γνωρίζουμε γι’ αυτόν να θεωρούνται μύθος. Πολλοί από τους θρύλους που περιβάλλουν τον Κομφούκιο στα τέλη του 2ου αιώνα μ.Χ. περιλήφθησαν από τον Sima Qian (145-π.85 π.Χ.), αυλικό ιστορικό της δυναστείας Han, στα πολύ γνωστά και συχνά μνημονευόμενα Αρχεία του Μεγάλου Ιστορικού (Shiji). Αυτή η συλλογή ιστοριών ξεκινά αναγνωρίζοντας τους προγόνους του Κομφούκιου ως μέλη της βασιλικής οικογένειας του Song. Σημειώνει επίσης ότι ο προπάππος του, δραπετεύοντας από την αναταραχή της γενέτειράς του Song, μετακόμισε στο Lu, κάπου κοντά στη σημερινή πόλη Qufu στη νοτιοανατολική Shandong, όπου η οικογένεια περιήλθε σε ένδεια. Ο Sima Qian και άλλες πηγές περιγράφουν ότι ο Κουμφούκιος πέρασε καρτερικά τα πάμφτωχα και ταπεινωτικά νεανικά του χρόνια και αναγκάστηκε, όταν ενηλικιώθηκε, να αναλάβει τόσο ασήμαντες δουλειές όπως λογιστής και φροντιστής φάρμας. Η αφήγηση του Sima Qian περιλαμβάνει την ιστορία πως ο Κομφούκιος γεννήθηκε για να εκπληρωθεί η προσευχή των γονιών του σε έναν ιερό λόφο (qiu) με το όνομα Ni. Το επίθετο του Κομφούκιου Kong (το οποίο κυριολεκτικά σημαίνει την έκφραση ευχαριστίας όταν οι προσευχές εισακούονται), το απαγορευμένο όνομα που του δόθηκε Qiu, και το κοινωνικό του όνομα Zhongni, φαίνονται όλα συνδεδεμένα με τις θαυματουργές περιστάσεις της γέννησής του. Αυτό προκαλεί αμφιβολίες, επομένως, για την βασιλική γενεαλογία του Κομφούκιου που παρουσιάζει ο Sima Qian. Παρομοίως, η καταγεγραμμένη ηλικία θανάτου του Κομφούκιου, ‘εβδομήντα δύο’ ετών, είναι ένα ‘μαγικό νούμερο’ που άσκησε πολύ μεγάλη επίδραση στην πρώιμη κινεζική λογοτεχνία. Δεν γνωρίζουμε πως ο ίδιος ο Κομφούκιος εκπαιδεύτηκε, αλλά η παράδοση τον θέλει να σπουδάζει θρησκευτική τελετουργία με τον Ταοϊστή Δάσκαλο Lao Dan, μουσική με τον Chang Hong, και λαούτο με τον Δάσκαλο μουσικής Xiang. Ως μεσήλικας ο Κομφούκιος θεωρείται ότι είχε συγκεντρώσει γύρω του μια ομάδα μαθητών τους οποίους δίδασκε και επίσης ότι είχε αφιερώσει τον εαυτό του σε πολιτικά ζητήματα στο Lu. Ο αριθμός των μαθητών του Κομφούκιου έχει διογκωθεί υπερβολικά, με τον Sima Qian και άλλες πηγές να ισχυρίζονται ότι ήταν περίπου τρεις χιλιάδες. Ο Sima Qian συνεχίζει λέγοντας ότι, «Εκείνοι που, αυτοπροσώπως, απέκτησαν γνώση των Έξι Κανόνων [διδασκόμενων από τον Κομφούκιο], αριθμούσαν εβδομήντα δύο». Ο Mencius του 4ου αιώνα π.Χ. και κάποια άλλα πρώιμα έργα δίνουν τον αριθμό εβδομήντα. Ίσως εβδομήντα ή εβδομήντα δύο να ήταν ο μέγιστος αριθμός, παρόλο που και οι δύο αυτοί αριθμοί είναι ύποπτοι αφού δείχνουν την υποτιθέμενη ηλικία θανάτου του Κομφούκιου.


Στην ηλικία των πενήντα, όταν ο Δούκας Ding του Lu ήταν στον θρόνο, τα ταλέντα του Κομφούκιου είχαν αναγνωριστεί και διορίσθηκε Υπουργός Δημοσίων Έργων και έπειτα Υπουργός Εγκλημάτων. Όμως ο Κομφούκιος φαίνεται πως προσέβαλε μέλη της αριστοκρατίας του Lu που συναγωνίζονταν με τον Δούκα Ding για την εξουσία (ή στον ίδιο το δούκα ο Κομφούκιος προκάλεσε δυσαρέσκεια και συνεπώς αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το αξίωμα και να οδηγηθεί στην εξορία. Όπως και σε άλλους αρχαίους πολιτισμούς, η εξορία και τα βασανιστήρια είναι κοινά θέματα στους βίους των ηρώων της πρώιμης κινεζικής παράδοσης. Με την συνοδεία των μαθητών του, ο Κομφούκιος έφυγε από το Lu και ταξίδεψε στα κράτη Wei, Song, Chen, Cai, και Chu, προφανώς ψάχνονταν για κάποιον άρχοντα να τον προσλάβει, συναντώντας αντίθετα αδιαφορία και, περιστασιακά, σκληρές κακουχίες και κινδύνους. Αρκετά από αυτά τα επεισόδια, όπως διατηρήθηκε στα Αρχεία του Μεγάλου Ιστορικού, φαίνονται να μην είναι τίποτα άλλο παρά ξαναειπωμένα σε πεζό τραγούδια που βρέθηκαν στο αρχαίο κινέζικο Βιβλίο Ασμάτων. Έτσι, η ζωή του Κομφούκιου καθίσταται ένα ‘ξανα-ανέβασμα’ των βασανιστηρίων και της αποξένωσης των ηρώων των τραγουδιών.


Σε κάθε περίπτωση, κατά τα πιο παραδοσιακά αρχεία, ο Κομφούκιος επέστρεψε στο Lu το 484 π.Χ. και πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του διδάσκοντας, τακτοποιώντας το Βιβλίο Ασμάτων, το Βιβλίο Αρχείων, και άλλα αρχαία κλασικά έργα, καθώς και διορθώνοντας τα Χρονικά της Άνοιξης και του Φθινοπώρου, το χρονικό της αυλής του Lu. Το αρχείο του Sima Qian επίσης παρέχει υπόβαθρο στην σύνδεση του Κομφούκιου με τα πρώιμα κανονικά κείμενα τελετουργίας και μουσικής (τα τελευταία από τα οποία χάθηκαν σε πολύ πρώιμες εποχές). Ο Sima Qian ισχυρίζεται, επιπρόσθετα, ότι «Στα τελευταία του χρόνια ο Κομφούκιος εντρύφησε στο Yi» — τον διάσημο, μερικοί ίσως πουν διαβόητο, οδηγό μαντικής, δημοφιλή σήμερα στην Κίνα και στη Δύση. Το χωρίο των Ανάλεκτων που εμφανίζεται να επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό του Sima Qian φαίνεται παραφθαρμένο και γι’ αυτό αναξιόπιστο σ’ αυτό το σημείο. Η παραδοσιακή συσχέτιση του Κομφούκιου με αυτά τα έργα οδήγησε αυτά και άλλα σχετικά κείμενα να τιμώνται ως τα «Κλασικά του Κομφούκιου» και έκανε τον ίδιο τον Κομφούκιο πνευματικό πρόγονο μεταγενέστερων δασκάλων, ιστορικών, ηθικών φιλοσόφων, ακαδημαϊκών και αμέτρητων άλλων των οποίων οι ζωές και τα έργα τους φιγουράρουν περίοπτα στην κινεζική πνευματική ιστορία.


Το Βιβλίο X των Ανάλεκτων αποτελείται από προσωπικές παρατηρήσεις για το πως συμπεριφερόταν ο Κομφούκιος ως στοχαστής, δάσκαλος και αξιωματούχος. Κάποιοι έχουν ισχυριστεί ότι αυτά τα χωρία ήταν αρχικά γενικότερες εντολές για το πώς πρέπει ένας ευγενής να ντύνεται και να συμπεριφέρεται που επανονομάστηκαν ως περιγραφές του Κομφούκιου. Παραδοσιακά, το Βιβλίο X θεωρείται ότι παρέχει ένα άμεσο πορτραίτο του Κομφούκιου και έχει διαβαστεί ως βιογραφικό σκιαγράφημα. Τα ακόλουθα χωρία παρέχουν μερικά παραδείγματα.


Ο Κομφούκιος, στο σπίτι στο χωριό που γεννήθηκε, ήταν απλός ανεπιτήδευτος στους τρόπους του, ωσάν να μην εμπιστευόταν τον εαυτό του να μιλήσει. Αλλά όταν βρίσκεται στον προγονικό ναό ή στην Αυλή μιλάει πρόθυμα, παρόλο που πάντα επιλέγει τις λέξεις του με προσοχή. (Lunyu 10.1)


Όταν στην αυλή μιλάει με αξιωματούχους χαμηλότερου βαθμού, είναι φιλικός, αν και ευθύς· όταν μιλάει με αξιωματούχους μεγαλύτερου βαθμού, είναι συγκρατημένος αλλά ακριβής. Όταν ο άρχοντας είναι παρόν είναι επιφυλακτικός, αλλά όχι μουδιασμένος. (Lunyu 10.2)


Εισερχόμενος στην Είσοδο του Παλατιού φαίνεται να συστέλλει το σώμα του, σα να μην υπάρχει αρκετός χώρος για να χωρέσει. Εάν σταματήσει, δεν πρέπει να είναι ποτέ στη μέση της εισόδου, ούτε μπαίνοντας πατά ποτέ το κατώφλι. (Lunyu 10.4)


Όταν νηστεύει σε προετοιμασία για θυσία πρέπει να φορά τον Λαμπρό Χιτώνα, και πρέπει να είναι από λινό. Πρέπει να αλλάζει το φαγητό του και το μέρος που συνήθως κάθεται. Δεν εναντιώνεται στο να είναι το ρύζι του επιμελώς καθαρισμένο, ούτε το κρέας του εξαιρετικά λεπτοκομμένο. (Lunyu 10.7, 10.8)


Όταν στέλνει έναν αγγελιοφόρο να ρωτήσει κάποιον σε μια άλλη χώρα, υποκλίνεται δύο φορές όταν ξεπροβοδίζει τον αγγελιοφόρο. (Lunyu 10.15)


Στο κρεβάτι αποφεύγει να πάρει τη στάση νεκρού... Εάν συναντήσει κάποιον σε βαθύ πένθος πρέπει να υποκλιθεί απέναντι στην μπάρα του άρματός του. (Lunyu 10.24, 10.25)


Χωρία των Ανάλεκτων όπως αυτά έκαναν τον Κομφούκιο πρότυπο ευγένειας και προσωπικής ευπρέπειας για αμέτρητες γενιές κινέζων αξιωματούχων.


Μέχρι τον 4ο αιώνα π.Χ., ο Κομφούκιος είχε αναγνωριστεί ως ξεχωριστή προσωπικότητα, ένας σοφός που αγνοήθηκε αλλά θα έπρεπε να είχε αναγνωριστεί και να γίνει βασιλιάς. Στα τέλη του 4ου αιώνα, ο Mencius λέει για τον Κομφούκιο: «Από την είσοδο του ανθρώπου σ’ αυτόν τον κόσμο, δεν υπήρξε μεγαλύτερος άνδρας απ’ τον Κομφούκιο». Και σε δύο χωρία ο Mencius υπαινίσσεται ότι ο Κομφούκιος ήταν ένας από τους μεγάλους σοφούς βασιλιάδες που, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, έρχονται κάθε πέντε χιλιάδες χρόνια. Ο Κομφούκιος επίσης φιγουράρει περίοπτα ως το θέμα ανεκδότων και ως δάσκαλος της σοφίας στα γραπτά του Xunzi, ένας οπαδός των διδασκαλιών του Κομφούκιου του τρίτου αιώνα π.Χ. Πράγματι τα κεφάλαια είκοσι οκτώ έως τριάντα του Xunzi, τα οποία κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν είναι έργο του Xunzi αλλά συρραφή από τους μαθητών του, μοιάζουν με μια εναλλακτική, και αξιοσημείωτα πιο περιληπτική, εκδοχή των Ανάλεκτων.


Ο Κομφούκιος και οι οπαδοί του επίσης ενέπνευσαν αξιοσημείωτη κριτική σε άλλους στοχαστές. Οι συγγραφείς του Zhuangzi απολάμβαναν ιδιαίτερα να παρωδούν τον Κομφούκιο και τις διδασκαλίες που συμβατικά σχετίζονταν με αυτόν. Αλλά η φήμη του Κομφούκιου ήταν τόσο μεγάλη που ακόμα και το Zhuangzi τον θεωρεί κατάλληλο να δώσει φωνή στις Ταοϊστικές διδασκαλίες.